Đã bao giờ quý vị dừng lại để suy ngẫm, ai là người thực sự kiến tạo nên các quy định chi phối an toàn thực phẩm? Khi nghe về một đạo luật mới, liệu hình ảnh một công chức hay một chính trị gia trên bục phát biểu có hiện lên trong tâm trí? Tại châu Âu, thực tế tinh vi hơn và đáng an tâm hơn bởi sự kiên cố của nó. Toàn bộ hệ thống được xây dựng trên một nguyên tắc trụ cột: sự tách biệt nghiêm ngặt giữa đánh giá rủi ro và quản lý rủi ro.
Nói một cách đơn giản: khoa học có tiếng nói đầu tiên, và chỉ sau đó các nhà hoạch định chính sách và nhà lập pháp mới có tiếng nói của mình¹.
Hai thế giới, một mục tiêu: An toàn của người tiêu dùng
Vào cuối những năm 1990, với khát vọng không chỉ đối mặt với thách thức của thị trường thực phẩm toàn cầu hóa mà còn thiết lập một chuẩn mực mới cho toàn thế giới, Liên minh châu Âu đã khởi xướng một cuộc cải tổ toàn diện và đầy tham vọng cho khung an toàn thực phẩm của mình. Nền tảng cốt lõi của cuộc cải tổ này, được ghi lại trong tài liệu lịch sử “Sách trắng về An toàn Thực phẩm”, chính là việc thiết lập một trụ cột khoa học độc lập. Điều này đã khai sinh ra hai vai trò riêng biệt nhưng có tính cộng hưởng với nhau¹:
- Đánh giá Rủi ro (Lãnh địa của các nhà khoa học): Đây là nhiệm vụ của các chuyên gia độc lập. Công việc của họ là trả lời các câu hỏi: “Mối nguy là gì? Xác suất xảy ra là bao nhiêu? Hậu quả có thể nghiêm trọng đến mức nào?” Họ phân tích dữ liệu, tiến hành nghiên cứu và đưa ra các ý kiến khoa học khách quan, hoàn toàn độc lập, không bị ảnh hưởng bởi các áp lực chính trị hay kinh tế.
- Quản lý Rủi ro (Lãnh địa của các nhà hoạch định chính sách): Khi đã có ý kiến khoa học trên bàn, trách nhiệm hành động thuộc về các thể chế như Ủy ban châu Âu và Nghị viện châu Âu. Vai trò của họ là nghị luận và quyết định: “Dựa trên sự am hiểu về rủi ro, chúng ta nên thực hiện hành động nào?” Họ tạo ra luật, thiết lập các giới hạn và triển khai các biện pháp kiểm soát, có cân nhắc đến ý kiến khoa học cùng với các yếu tố kinh tế – xã hội và các yếu tố khác.
Đội ngũ khoa học tiên phong: Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA)
Cơ quan khoa học độc lập này chính là Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA). Tại đây, hàng trăm nhà khoa học và chuyên gia từ khắp châu Âu rà soát và thẩm định một cách tỉ mỉ mọi thứ – từ các chất phụ gia thực phẩm mới, dư lượng thuốc trừ sâu, cho đến sức khỏe động vật và các công nghệ sản xuất mới.
Hãy hình dung một thành phần mới được đề xuất để đưa ra thị trường. Trước khi bất kỳ quan chức nào có thể cấp phép, vấn đề sẽ được chuyển đến EFSA. Các nhà khoa học của Cơ quan sẽ điều tra một cách toàn diện về tác động tiềm tàng của nó đối với sức khỏe con người. Chỉ có ý kiến được công bố rộng rãi của họ mới có thể trở thành nền tảng để các nhà hoạch định chính sách xây dựng khung pháp lý sau cùng².
Điều này có ý nghĩa gì đối với người tiêu dùng?
Sự phân công vai trò này chính là người bảo vệ thầm lặng cho sự an toàn của tất cả những ai tiêu thụ thực phẩm được sản xuất tại châu Âu. Điều đó có nghĩa là:
- Quy định bắt nguồn từ bằng chứng khoa học: Nền tảng của luật pháp không phải là ý kiến chủ quan hay áp lực từ các nhóm lợi ích, mà là tri thức khoa học chuyên sâu.
- An toàn của người tiêu dùng là tối thượng: Việc phân tích an toàn thực phẩm một cách khách quan và nghiêm ngặt là nhiệm vụ hàng đầu và quan trọng nhất của các nhà khoa học tại EFSA.
- Hệ thống minh bạch: Mọi ý kiến khoa học do EFSA ban hành đều được công bố rộng rãi, cho phép bất kỳ ai cũng có thể hiểu được cơ sở lý luận đằng sau các quyết định được đưa ra.
Đây chính là lý do tại sao người tiêu dùng ở châu Á và trên toàn thế giới, khi lựa chọn các sản phẩm từ châu Âu, có thể có được sự an tâm tuyệt đối. Họ có thể tin chắc rằng sự an toàn của thực phẩm mình lựa chọn không chỉ được đảm bảo bởi nhà sản xuất hay thanh tra, mà bởi cả một hệ thống được kiến tạo có chủ đích, nơi khoa học luôn có tiếng nói đầu tiên – mang đến cho người tiêu dùng sự tự tin rằng họ đang lựa chọn một cách đúng đắn¹!
1 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:51999DC0719
